SözleşmeAI Ana sayfa

Sözleşmelerde sık görülen 21 riskli madde kalıbı

Sözleşme Risk Kütüphanesi, Türk hukukunda sık görülen 21 riskli sözleşme maddesi kalıbından oluşan, elle derlenmiş açık bir referans kümesidir. Her kayıt; maddenin neden riskli sayıldığını, tipik olarak hangi tarafın aleyhine işlediğini, ilgili mevzuat dayanağını ve pazarlıkta gündeme getirilebilecek örnek bir alternatif metni içerir. Kayıtların tamamı bu sayfada açıktır.

Bu kütüphane nasıl derlendi?

Kalıplar yapay zekâya üretilmedi. Her kayıt elle yazıldı, bir mevzuat hükmüne bağlandı ve sürüm kontrolüne alındı; Sözleşme AI'nin analiz motoru bir bulguyu yalnızca bu kümedeki bir kayıtla eşleştirebilir, kendi kanun referansını üretemez. Kullanıcıya gösterilen dayanak her zaman buradaki doğrulanmış kayıttan gelir.

Risk seviyeleri de yorum değil: her kalıbın kodlanmış bir ağırlığı ve kategorisi var; bant, uygulamanın kullandığı puanlama rubriğinin aynı fonksiyonuyla hesaplanıyor. Aynı madde her analizde aynı seviyeyi alır.

Sayfadaki sayılar bu veri kümesinin kendisinden sayılmıştır; kullanıcı sözleşmelerinden çıkarılmış bir istatistik içermez. Son güncelleme: 2026-08-06.

Kütüphanenin dağılımı

Risk kalıplarının sözleşme tipine ve risk seviyesine göre dağılımı
BölümKalıp sayısıKapsam
Kira Sözleşmesi6Konut ve işyeri kira sözleşmelerinde kiracı aleyhine dengesizlik yaratabilen kalıplar.
Hizmet Sözleşmesi4Freelancer, ajans ve tedarikçi hizmet/eser sözleşmelerinde hizmet veren aleyhine işleyen kalıplar.
İş Sözleşmesi4İş sözleşmelerinde çalışanın yasal korumalarını zayıflatabilen kalıplar.
Gizlilik Sözleşmesi (NDA)2Gizlilik sözleşmelerinde kapsamı veya süreyi belirsizleştiren kalıplar.
E-Ticaret Şartları2Mesafeli satış ve platform şartlarında tüketici haklarını daraltabilen kalıplar.
Tüm sözleşme tiplerinde görülen kalıplar3Sözleşme tipinden bağımsız olarak, hemen her metinde karşılaşılabilen kalıplar.

Seviye dağılımı: 9 kalıp yüksek, 12 kalıp orta, 0 kalıp düşük risk bandında. Bir kalıp birden çok sözleşme tipinde görülebilir; yukarıda her kalıp yalnızca birincil bölümünde sayılmıştır.

Kira Sözleşmesi

Konut ve işyeri kira sözleşmelerinde kiracı aleyhine dengesizlik yaratabilen kalıplar.

Yasal sınırın üzerinde kira artış oranı

Orta Risk
NEDEN RİSKLİ?
Konut kiralarında artış oranı, TBK m. 344 uyarınca bir önceki kira yılına ait TÜFE on iki aylık ortalamasıyla sınırlıdır. Sabit yüksek oran (ör. %65) içeren maddeler bu sınırın üzerinde kalabilir ve yenileme dönemlerinde uyuşmazlık doğurabilir.
GENELLİKLE ALEYHİNE İŞLEDİĞİ TARAF
Kiracı
MEVZUAT DAYANAĞI
TBK m. 344
KATEGORİ
Ödeme ve Bedel
ÖRNEK ALTERNATİF METİN
Kira bedeli, her yenileme döneminde, bir önceki kira yılında tüketici fiyat endeksindeki on iki aylık ortalamalara göre değişim oranını aşmamak üzere taraflarca belirlenecek oranda artırılır.

Boş tarihli tahliye taahhütnamesi

Yüksek Risk
NEDEN RİSKLİ?
Sözleşme imzasıyla eş zamanlı alınan ve tarihi sonradan doldurulabilen tahliye taahhütleri, kiracının tahliye korumasını fiilen ortadan kaldırabilir. Yargı uygulamasında kira ilişkisinin kurulmasından sonra serbest iradeyle verilmeyen taahhütlerin geçerliliği tartışmalıdır.
GENELLİKLE ALEYHİNE İŞLEDİĞİ TARAF
Kiracı
MEVZUAT DAYANAĞI
TBK m. 352/1
KATEGORİ
Fesih ve Sona Erme
ÖRNEK ALTERNATİF METİN
Tahliye taahhüdüne ilişkin ayrı bir düzenleme yapılacaksa, kiralananın tesliminden sonra, düzenlenme tarihi ve tahliye tarihi açıkça yazılı ayrı bir belge ile yapılması yaygın uygulamadır.

Erken fesihte kalan tüm ayların kirasının istenmesi

Yüksek Risk
NEDEN RİSKLİ?
TBK m. 325'e göre kiracı, sözleşmeyi erken sonlandırdığında kural olarak kiralananın benzer koşullarla yeniden kiraya verilebileceği makul süre kadar kira bedelinden sorumludur. Kalan tüm ayların bedelinin talep edilmesi bu ölçünün üzerinde bir yükümlülük yaratabilir.
GENELLİKLE ALEYHİNE İŞLEDİĞİ TARAF
Kiracı
MEVZUAT DAYANAĞI
TBK m. 325
KATEGORİ
Fesih ve Sona Erme
ÖRNEK ALTERNATİF METİN
Kiracının sözleşmeyi süresinden önce sona erdirmesi hâlinde kiracı, kiralananın benzer koşullarla kiraya verilebileceği makul süre için kira bedelinden sorumlu olur; kiraya verenin bu süreyi kısaltacak yeni bir kiracı bulma yükümlülüğü saklıdır.

Depozitonun tek taraflı takdirle irat kaydı

Yüksek Risk
NEDEN RİSKLİ?
TBK m. 342 uyarınca konut kiralarında güvence en çok üç aylık kira bedeli kadar olabilir ve bankada vadeli hesapta tutulması öngörülmüştür. 'İade edilip edilmeyeceğine kiraya veren karar verir' tarzı düzenlemeler bu koruyucu çerçeveyle bağdaşmayabilir.
GENELLİKLE ALEYHİNE İŞLEDİĞİ TARAF
Kiracı
MEVZUAT DAYANAĞI
TBK m. 342
KATEGORİ
Teminat / Güvence
ÖRNEK ALTERNATİF METİN
Güvence bedeli, kiracı adına açılan vadeli bir mevduat hesabına yatırılır; hesap, tarafların rızası veya kesinleşmiş yargı/icra kararı olmaksızın çözülmez. Sözleşme sonunda kiralanan hasarsız teslim edildiğinde güvence faiziyle birlikte iade edilir.

Yapısal onarım ve esaslı giderlerin kiracıya yüklenmesi

Orta Risk
NEDEN RİSKLİ?
Kiraya veren, kiralananı sözleşme süresince kullanıma elverişli bulundurmakla yükümlüdür (TBK m. 301); kiracı yalnızca olağan kullanım kaynaklı küçük temizlik ve bakım giderlerinden sorumludur (TBK m. 317). Çatı, tesisat, yapısal onarım ve bina sigortası gibi esaslı giderlerin tamamının kiracıya yüklenmesi bu dengeyi kiracı aleyhine bozar.
GENELLİKLE ALEYHİNE İŞLEDİĞİ TARAF
Kiracı
MEVZUAT DAYANAĞI
TBK m. 301, 317
KATEGORİ
Sorumluluk ve Gider Dağılımı
ÖRNEK ALTERNATİF METİN
Kiralananın olağan kullanımından doğan küçük bakım ve onarımlar kiracıya; yapısal unsurlar, ortak tesisat ve binaya ilişkin sigorta ve esaslı onarım giderleri kiraya verene aittir.

Habersiz ve sınırsız denetim hakkı

Orta Risk
NEDEN RİSKLİ?
Kiraya verenin 'günün her saatinde habersiz' denetim hakkı, kiracının konut dokunulmazlığı ve özel yaşam alanıyla çelişir. Uygulamada erişim, makul sürede önceden bildirimle ve haklı sebeple sınırlandırılır.
GENELLİKLE ALEYHİNE İŞLEDİĞİ TARAF
Kiracı
MEVZUAT DAYANAĞI
TBK m. 319; Anayasa m. 21
KATEGORİ
Kullanım ve Mahremiyet
ÖRNEK ALTERNATİF METİN
Kiraya veren, zorunlu bakım-onarım veya yeniden kiralama amacıyla, en az 48 saat önceden bildirmek ve kiracının uygun göreceği makul saatlerde olmak kaydıyla kiralananı görebilir.

Hizmet Sözleşmesi

Freelancer, ajans ve tedarikçi hizmet/eser sözleşmelerinde hizmet veren aleyhine işleyen kalıplar.

Ucu açık iş kapsamı / sınırsız revizyon

Orta Risk
NEDEN RİSKLİ?
Kapsamı belirsiz bırakılan veya 'müşteri memnun kalana kadar revizyon' içeren maddeler, bedel sabitken iş yükünün tek taraflı genişletilmesine imkân verir. Eser sözleşmelerinde işin tanımının belirlenebilir olması taraflar arasındaki dengeyi korur.
GENELLİKLE ALEYHİNE İŞLEDİĞİ TARAF
Hizmet veren (freelancer/ajans)
MEVZUAT DAYANAĞI
TBK m. 470 vd.
KATEGORİ
Edim / İş Kapsamı
ÖRNEK ALTERNATİF METİN
İşin kapsamı EK-1'de tanımlanmıştır. Bedele, EK-1 kapsamındaki iş için en fazla iki (2) revizyon turu dâhildir; kapsam dışı talepler ve ilave revizyonlar, saatlik/kalem bazlı ek ücrete tabidir ve yazılı onayla başlar.

Ödemenin beğeniye/üçüncü taraf onayına bağlanması

Yüksek Risk
NEDEN RİSKLİ?
Bedelin 'nihai müşterinin beğenmesi' veya benzeri sübjektif koşullara bağlanması, teslim edilen iş için ücret alacağını belirsizleştirir. TBK'da eser bedeli kural olarak teslim ile muaccel olur.
GENELLİKLE ALEYHİNE İŞLEDİĞİ TARAF
Hizmet veren (freelancer/ajans)
MEVZUAT DAYANAĞI
TBK m. 479
KATEGORİ
Ödeme ve Bedel
ÖRNEK ALTERNATİF METİN
Bedelin %40'ı işe başlangıçta, kalanı teslimde ödenir. Teslim edilen iş, 7 gün içinde yazılı ve gerekçeli itiraz olmaması hâlinde kabul edilmiş sayılır; itirazlar EK-1'deki tanımlı kabul kriterleriyle sınırlıdır.

Fikri hakların sınırsız ve karşılıksız devri

Yüksek Risk
NEDEN RİSKLİ?
Tüm fikri hakların süre, mecra ve coğrafya sınırı olmaksızın bedelsiz devri, üretilen işin gelecekteki tüm ticari değerinden feragat anlamına gelebilir. FSEK'te mali hak devrinin kapsamının açıkça belirlenmesi esastır.
GENELLİKLE ALEYHİNE İŞLEDİĞİ TARAF
Hizmet veren (eser sahibi)
MEVZUAT DAYANAĞI
FSEK m. 48, 52
KATEGORİ
Fikri Mülkiyet
ÖRNEK ALTERNATİF METİN
Teslim edilen nihai işlere ilişkin mali haklar, bedelin tamamen ödenmesiyle, sözleşmede sayılan kullanım mecraları için devredilir. Taslaklar, reddedilen konseptler ve hizmet verenin genel yöntem/araç birikimi devir kapsamı dışındadır.

Tek taraflı ve orantısız cezai şart

Yüksek Risk
NEDEN RİSKLİ?
Yalnızca bir tarafın ihlaline cezai şart bağlanması ve tutarın sözleşme bedeline göre orantısız olması dengesizlik yaratır. TBK m. 182 hâkime aşırı cezai şartı indirme yetkisi tanır; yine de pazarlık aşamasında dengelenmesi yaygın uygulamadır.
GENELLİKLE ALEYHİNE İŞLEDİĞİ TARAF
Cezai şartla tek taraflı bağlanan taraf
MEVZUAT DAYANAĞI
TBK m. 179-182
KATEGORİ
Cezai Şart
ÖRNEK ALTERNATİF METİN
Taraflardan birinin işbu sözleşmedeki esaslı yükümlülüklerini ihlali hâlinde, ihlal eden taraf diğerine [sözleşme bedelinin %X'i] tutarında cezai şart öder. Cezai şart her iki taraf için de aynı koşullarda uygulanır.

İş Sözleşmesi

İş sözleşmelerinde çalışanın yasal korumalarını zayıflatabilen kalıplar.

Fazla mesainin ücrete dahil sayılması

Orta Risk
NEDEN RİSKLİ?
Fazla çalışma ücretinin aylık ücrete dahil sayılması, ancak yıllık 270 saatlik yasal fazla çalışma sınırı içinde ve ücret seviyesi bunu karşılıyorsa uygulamada kabul görmektedir. Sınırsız 'maaşa dahildir' ifadesi, bu sınırı aşan çalışmalarda ücret kaybına yol açabilir.
GENELLİKLE ALEYHİNE İŞLEDİĞİ TARAF
Çalışan
MEVZUAT DAYANAĞI
İş K. m. 41; Fazla Çalışma Yönetmeliği m. 5
KATEGORİ
Ödeme ve Bedel
ÖRNEK ALTERNATİF METİN
Yıllık 270 saati aşmamak kaydıyla fazla çalışma karşılığı ücrete dahildir; bu sınırı aşan çalışmalar için İş Kanunu m. 41 uyarınca zamlı ücret ayrıca ödenir.

Süre/coğrafya/konu sınırı olmayan rekabet yasağı

Yüksek Risk
NEDEN RİSKLİ?
Rekabet yasağı ancak yer, süre ve işin türü bakımından uygun sınırlar içinde geçerlidir; süre kural olarak iki yılı aşamaz (TBK m. 445). Sınırsız yasaklar çalışanın ekonomik geleceğini hakkaniyete aykırı biçimde kısıtlayabilir ve geçersizlik tartışması doğurur.
GENELLİKLE ALEYHİNE İŞLEDİĞİ TARAF
Çalışan
MEVZUAT DAYANAĞI
TBK m. 444-445
KATEGORİ
Rekabet Yasağı
ÖRNEK ALTERNATİF METİN
Çalışan, iş ilişkisinin sona ermesinden itibaren en fazla bir (1) yıl süreyle, yalnızca [il/bölge] sınırları içinde ve işverenin [tanımlı faaliyet alanı] ile doğrudan rekabet eden işlerde çalışmamayı kabul eder.

Yasal sınırı aşan deneme süresi

Orta Risk
NEDEN RİSKLİ?
Deneme süresi en çok iki aydır; ancak toplu iş sözleşmeleriyle dört aya kadar uzatılabilir (İş K. m. 15). Bireysel sözleşmede daha uzun deneme süresi öngören maddeler yasal sınırı aşar.
GENELLİKLE ALEYHİNE İŞLEDİĞİ TARAF
Çalışan
MEVZUAT DAYANAĞI
İş K. m. 15
KATEGORİ
Çalışma Koşulları
ÖRNEK ALTERNATİF METİN
Deneme süresi iki (2) aydır.

Çalışma koşullarının tek taraflı değiştirilebilmesi

Yüksek Risk
NEDEN RİSKLİ?
Görev tanımı, çalışma yeri ve ücret gibi esaslı çalışma koşullarında değişiklik, İş K. m. 22 uyarınca kural olarak çalışanın yazılı kabulüne bağlıdır. 'İşveren dilediğinde değiştirebilir' tarzı geniş yetkiler bu korumayı zayıflatabilir.
GENELLİKLE ALEYHİNE İŞLEDİĞİ TARAF
Çalışan
MEVZUAT DAYANAĞI
İş K. m. 22
KATEGORİ
Çalışma Koşulları
ÖRNEK ALTERNATİF METİN
Çalışma koşullarında esaslı değişiklikler, çalışana yazılı olarak bildirilir ve çalışanın altı iş günü içinde yazılı kabulüyle yürürlük kazanır.

Gizlilik Sözleşmesi (NDA)

Gizlilik sözleşmelerinde kapsamı veya süreyi belirsizleştiren kalıplar.

Aşırı geniş gizli bilgi tanımı ve süresiz yükümlülük

Orta Risk
NEDEN RİSKLİ?
'Taraflar arasında paylaşılan her türlü bilgi' gibi sınırsız tanımlar ve süresiz gizlilik, neyin korunup neyin korunmadığını belirsizleştirir; ihlal iddialarına karşı savunmayı zorlaştırır. Yaygın uygulama, tanımlı istisnalar ve makul süredir.
GENELLİKLE ALEYHİNE İŞLEDİĞİ TARAF
Bilgiyi alan taraf
MEVZUAT DAYANAĞI
TBK m. 26-27 (sözleşme özgürlüğünün sınırları); TTK m. 55 (ticari sır)
KATEGORİ
Gizlilik
ÖRNEK ALTERNATİF METİN
Gizli bilgi; yazılı olarak 'gizli' işaretlenen veya niteliği gereği gizli olduğu açık olan bilgilerle sınırlıdır. Kamuya mal olmuş, alan tarafça bağımsız geliştirilmiş veya üçüncü kişiden hukuka uygun edinilmiş bilgiler kapsam dışıdır. Gizlilik yükümlülüğü, ifşadan itibaren üç (3) yıl sürer.

Tek taraflı gizlilik yükümlülüğü

Orta Risk
NEDEN RİSKLİ?
Yalnızca bir tarafa gizlilik ve cezai şart yükleyen NDA'lar, karşılıklı bilgi paylaşımı olan ilişkilerde dengesizdir; bilgi paylaşan tarafın kendi ifşaları yaptırımsız kalır.
GENELLİKLE ALEYHİNE İŞLEDİĞİ TARAF
Yükümlülük altına giren taraf
MEVZUAT DAYANAĞI
TBK m. 26-27
KATEGORİ
Gizlilik
ÖRNEK ALTERNATİF METİN
Gizlilik yükümlülükleri her iki taraf için karşılıklı olarak ve aynı kapsamda uygulanır.

E-Ticaret Şartları

Mesafeli satış ve platform şartlarında tüketici haklarını daraltabilen kalıplar.

Cayma hakkının daraltılması

Yüksek Risk
NEDEN RİSKLİ?
Mesafeli sözleşmelerde tüketici, kural olarak 14 gün içinde gerekçesiz cayma hakkına sahiptir; bu hakkı kaldıran veya daraltan şartlar tüketici mevzuatına aykırı düşebilir ve haksız şart sayılabilir.
GENELLİKLE ALEYHİNE İŞLEDİĞİ TARAF
Alıcı (tüketici)
MEVZUAT DAYANAĞI
TKHK m. 48; Mesafeli Sözleşmeler Yönetmeliği m. 9
KATEGORİ
Tüketici Hakları
ÖRNEK ALTERNATİF METİN
Tüketici, malın tesliminden itibaren 14 gün içinde herhangi bir gerekçe göstermeksizin cayma hakkını kullanabilir. Yönetmelikte sayılan istisnalar (kişiye özel üretim vb.) ayrıca ve açıkça bildirilir.

Şartların bildirimsiz tek taraflı değiştirilmesi

Orta Risk
NEDEN RİSKLİ?
Satıcı/platformun şartları dilediği an, bildirimsiz değiştirebilmesi ve değişikliğin geçmişe etkili sayılması, karşı taraf için öngörülemezlik yaratır; tüketici ilişkilerinde haksız şart değerlendirmesine açıktır.
GENELLİKLE ALEYHİNE İŞLEDİĞİ TARAF
Alıcı / hizmet alan
MEVZUAT DAYANAĞI
TKHK m. 5; Ticari Uygulamada dürüstlük kuralı (TMK m. 2)
KATEGORİ
Tek Taraflı Değişiklik
ÖRNEK ALTERNATİF METİN
Şartlarda yapılacak değişiklikler, yürürlüğe girmeden en az 15 gün önce kayıtlı iletişim kanalıyla bildirilir ve yalnızca ileriye etkili uygulanır. Devam eden siparişlere sipariş tarihindeki şartlar uygulanır.

Tüm sözleşme tiplerinde görülen kalıplar

Sözleşme tipinden bağımsız olarak, hemen her metinde karşılaşılabilen kalıplar.

Tek tarafın kayıtlarının kesin delil sayılması

Orta Risk
NEDEN RİSKLİ?
'X tarafının defter ve kayıtları kesin delildir' şeklindeki tek taraflı delil sözleşmeleri, olası bir uyuşmazlıkta diğer tarafın ispat imkânını ciddi biçimde daraltır. HMK, delil sözleşmesini düzenler ancak tek taraflı kesin delil kaydı dengesizdir.
GENELLİKLE ALEYHİNE İŞLEDİĞİ TARAF
Kayıtları delil sayılmayan taraf
MEVZUAT DAYANAĞI
HMK m. 193
KATEGORİ
Delil ve İspat
ÖRNEK ALTERNATİF METİN
Uyuşmazlık hâlinde tarafların ticari defterleri, e-posta ve yazılı kayıtları birlikte değerlendirilir; hiçbir tarafın kayıtları tek başına kesin delil teşkil etmez.

Fesih penceresi dar otomatik uzama

Orta Risk
NEDEN RİSKLİ?
Sözleşmenin, dar bir bildirim penceresi kaçırıldığında uzun süreli ve cezalı biçimde kendiliğinden uzaması, tarafı istemediği bir dönem boyunca bağlı tutabilir. Yenileme tarihlerinin takibi bu kalıpta kritik önem taşır.
GENELLİKLE ALEYHİNE İŞLEDİĞİ TARAF
Bildirim yükü altındaki taraf
MEVZUAT DAYANAĞI
TBK m. 26-27; (kira ilişkilerinde TBK m. 347)
KATEGORİ
Fesih ve Sona Erme
ÖRNEK ALTERNATİF METİN
Sözleşme, süre sonunda tarafların yazılı mutabakatıyla yenilenir. Otomatik uzama öngörülecekse, süre sonundan en az 30 gün öncesine kadar yapılabilecek yazılı bildirimle her iki tarafça da uzamanın önlenebileceği düzenlenir.

Tek taraflı veya aşırı geniş mücbir sebep düzenlemesi

Orta Risk
NEDEN RİSKLİ?
Mücbir sebep koşulunun yalnızca bir tarafı ifa yükümlülüğünden kurtaracak biçimde düzenlenmesi ya da 'ekonomik zorluk, tedarik gecikmesi' gibi öngörülebilir olayları da kapsayacak kadar geniş tutulması dengesizlik yaratır. İfanın gerçekten imkânsızlaştığı hâller ile sözleşmenin uyarlanmasını gerektiren aşırı ifa güçlüğü hâlleri mevzuatta ayrıca düzenlenmiştir.
GENELLİKLE ALEYHİNE İŞLEDİĞİ TARAF
Mücbir sebebe dayanamayan / karşı edim bekleyen taraf
MEVZUAT DAYANAĞI
TBK m. 136 (ifa imkânsızlığı); TBK m. 138 (aşırı ifa güçlüğü)
KATEGORİ
Mücbir Sebep
ÖRNEK ALTERNATİF METİN
Mücbir sebep; tarafların kontrolü dışında, öngörülemeyen ve önlenemeyen olaylarla (doğal afet, salgın, resmî makam kararı vb.) sınırlıdır ve her iki taraf için aynı şekilde uygulanır. Mücbir sebep hâlinde etkilenen taraf durumu gecikmeksizin bildirir; hâl [30] günü aşarsa taraflar sözleşmeyi tazminatsız feshedebilir. Ekonomik dalgalanma ve olağan tedarik gecikmeleri mücbir sebep sayılmaz.

Kendi sözleşmenizde bu kalıpları arayın

Sözleşme AI, yüklediğiniz PDF sözleşmeyi bu kütüphaneyle karşılaştırır ve eşleşen maddeleri sade Türkçe açıklamalarıyla madde madde gösterir.

App Store'da indirin

Bu araç hukuki tavsiye yerine geçmez. Sunulan içerik yalnızca bilgilendirme amaçlıdır; profesyonel danışmanlık için avukatınıza başvurun.